محله لا کوندسا مکزیکو سیتی کجاست و چرا به عنوان پایتخت معماری آرت دکو و سبک زندگی بوهمی شناخته می شود؟ - باتسک

اگر علاقمند به سفر با بهترین تور مکزیک هستید با ما همراه شوید، با مجری مستقیم تور مکزیک از چچن ایتزا و مکزیکوسیتی دیدن کنید و بهترین تجربه سفر را داشته باشید.

ریشه‌های اشرافی و میراث کنتسی که در غبار تاریخ پنهان ماند

نام "لا کوندسا" در زبان اسپانیایی به معنای "کنتس" است و این نام‌گذاری ریشه در تاریخ استعماری مکزیک دارد. این منطقه در قرن هجدهم میلادی بخشی از املاک وسیع ماریا ماگدالنا کاتارینا داوالوس د براکامونته و اوروزکو (María Magdalena Catarina Dávalos de Bracamontes y Orozco)، سومین کنتس میراوال (Countess of Miravalle) بود. زمین‌های تحت مالکیت او که از محدوده فعلی کولونیا روما تا تاکوبایا امتداد داشت، به عنوان "هاسیندا د سانتا ماریا دل آرنال" شناخته می‌شد. کنتس میراوال شخصیتی مرموز در تاریخ مکزیک است؛ زنی که با وجود ثروت افسانه‌ای و مالکیت بر بیش از 70 مزرعه و چندین معدن در سرتاسر مکزیک، هیچ پرتره یا تصویری از او بر جای نمانده است. او که در سال 1701 در مکزیکو سیتی متولد شده بود، نمونه‌ای از قدرت اقتصادی زنان اشراف در دوران نایب‌السلطنه به شمار می‌رفت.

مرگ کنتس میراوال در سال 1777، که طبق برخی روایات محلی ناشی از مسمومیت توسط یک راهب بود، آغازگر دورانی از تغییرات در مالکیت این زمین‌ها گردید. عمارت اصلی او که در غربی‌ترین نقطه املاک واقع شده بود، امروزه همچنان پابرجاست و با حفاظ‌های امنیتی شدید به عنوان سفارت روسیه فعالیت می‌کند. این بنا به عنوان سنگ‌بنای توسعه‌ای عمل کرد که در اواخر قرن نوزدهم، زمانی که مالکیت زمین‌ها به خانواده اسکندون (Escandón) منتقل شد، وارد فاز جدیدی از شهرسازی گردید.

در جدول زیر، تحولات مالکیتی و ساختاری لا کوندسا در دوران پیش از مدرنیسم خلاصه شده است:

هندسه پیست اسب‌دوانی و تولد یک شاهکار شهرسازی

یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های لا کوندسا، طراحی شهری غیرمتعارف آن است که مستقیماً از گذشته ورزشی منطقه الهام گرفته شده است. در سال 1910، درست در آستانه انقلاب مکزیک، پورفیریو دیاز پیست اسب‌دوانی "هیپودرومو د لا کوندسا" را افتتاح کرد. این پیست که توسط "جوکی کلاب مکزیک" اداره می‌شد، مرکز تجمع نخبگانی بود که به ورزش‌ها و سبک زندگی اروپایی تمایل داشتند. با وقوع انقلاب و تغییرات اجتماعی، این پیست در سال 1925 تعطیل شد، اما هندسه بیضی‌شکل آن برای همیشه در کالبد شهر حک گردید.

خوزه لوئیس کوئواس (José Luis Cuevas)، معمار و شهرساز برجسته، با نبوغ خود تصمیم گرفت به جای تخریب الگوی پیست، از آن به عنوان شالوده اصلی محله جدید استفاده کند. خیابان معروف آمستردام (Avenida Ámsterdam) امروزه دقیقاً بر روی مسیر سابق دویدن اسب‌ها قرار دارد. این طراحی دایره‌ای نه تنها به لا کوندسا شخصیتی متمایز در میان شبکه‌های شطرنجی معمول شهر بخشید، بلکه باعث ایجاد یک فضای پیاده‌روی منحصر‌به‌فرد شد که در آن ترافیک خودروها به حاشیه رانده شده و عابران پیاده در اولویت قرار دارند. خیابان آمستردام با مسیر میانی مشجر، نیمکت‌های سنگی و فواره‌های سبک آرت دکو، تجربه‌ای از پرسه‌زنی شهری را فراهم می‌کند که مشابه آن را تنها می‌توان در بلوارهای پاریسی یافت.

سمفونی معماری آرت دکو و جستجوی هویت ملی

لا کوندسا را می‌توان موزه‌ای زنده از معماری قرن بیستم دانست. در حالی که محله همسایه، "روما"، با عمارت‌های نئوکلاسیک و فرانسوی دوران "پورفیریاتو" شناخته می‌شود، لا کوندسا محصول دوران پس از انقلاب و گرایش به مدرنیته است. در دهه‌های 1920 و 1930، سبک آرت دکو (Art Deco) به عنوان بیانیه‌ای از پیشرفت، سرعت و هویت جدید مکزیک در این محله ظهور کرد.

معماران مکزیکی در این دوره تلاش کردند تا اصول آرت دکو را با نقوش بومی و ملی ترکیب کنند. این سبک که در مکزیک به "آرت دکو مکزیکی" شهرت یافت، ویژگی‌هایی نظیر استفاده از بتن مسلح، تقارن هندسی، خطوط عمودی کشیده و نقوش برجسته الهام‌گرفته از تمدن‌های مایا و آزتک را در خود جای داده است.

بناهای نمادین و معماران آوانگارد

چندین ساختمان در لا کوندسا وجود دارند که نه تنها به عنوان فضای مسکونی، بلکه به عنوان آثار هنری شناخته می‌شوند:

• ساختمان باسورتو (Edificio Basurto): اثر فرانسیسکو سرانو (Francisco Serrano)، یکی از متهورانه‌ترین نمونه‌های آرت دکو است که در آن از خطوط منحنی و بالکن‌های گرد به شکلی استفاده شده که با زمین نامنظم محل ساخت کاملاً هماهنگ است. این بنا با نمای پله‌پله‌ای خود، نمادی از گذار به سمت سبک بین‌المللی و مدرنیسم خالص است.

• ساختمان سن مارتین (Edificio San Martín): این مجتمع آپارتمانی که در سال 1931 توسط ارنستو ایگناسیو بوئنروسترو (Ernesto Ignacio Buenrostro) ساخته شد، به دلیل تقارن بی‌نقص و نقوش برجسته بتنی در ورودی‌اش شهرت دارد. بازسازی دقیق این بنا در اواخر دهه 90 میلادی، آن را از نابودی نجات داد و به یکی از گران‌ترین آدرس‌های محله تبدیل کرد.

• ساختمان تئواکان (Edificio Tehuacán): شاهکار دیگری از بوئنروسترو که در سال 1937 بنا شد. نمای این ساختمان با الگوهای هندسی پیچیده و چراغ‌های آهنی متقارن، نمونه‌ای عالی از شکوه معماری آن دوران است که امروزه به عنوان هتل هیپودروم فعالیت می‌کند.

مقایسه ویژگی‌های سبکی در بناهای شاخص لا کوندسا:

ریه‌های سبز کلان‌شهر؛ پارک مکزیک و پارک اسپانیا

قلب تپنده لا کوندسا در فضاهای سبز آن می‌تپد. این محله حول دو پارک اصلی طراحی شده است که نه تنها به تلطیف هوا کمک می‌کنند، بلکه کانون‌های اصلی تعاملات اجتماعی هستند.

پارک مکزیک: تجسمی از ناسیونالیسم هنری

پارک مکزیک که در سال 1927 افتتاح شد، فراتر از یک فضای سبز معمولی است. این پارک 9 هکتاری با طراحی بیضی‌شکل خود، مرکز هندسی محله هیپودرومو است. معماران آن، لئوناردو نوریگا و خاویر استاولی، با الهام از باغ‌های مدرن اروپایی، فضایی را خلق کردند که در آن بتن و طبیعت در هم می‌آمیزند. "تالار لیندبرگ" (Foro Lindbergh) در قلب این پارک، با ستون‌های عظیم و نقاشی‌های دیواری روبرتو مونته‌نگرو، فضایی برای اجراهای هنری و تجمعات فرهنگی فراهم کرده است.

حضور فواره "منبع کوزه‌ها" (Fuente de los Cántaros) که در آن از فیگورهای بومی مکزیکی به عنوان مدل استفاده شده، نشان‌دهنده گرایش‌های ناسیونالیستی آن دوره برای بازپس‌گیری هویت مکزیکی در مقابل سبک‌های صرفاً اروپایی است. امروزه این پارک به "اتاق نشیمن" محله تبدیل شده است؛ جایی که مربیان سگ، نوازندگان جاز و هنرمندان خیابانی در کنار هم یک سمفونی زنده از زندگی شهری را اجرا می‌کنند.

پارک اسپانیا: پناهگاهی برای خلوت و تاریخ

پارک اسپانیا، که در سال 1921 برای بزرگداشت صدمین سال استقلال مکزیک ساخته شد، اتمسفری آرام‌تر و صمیمی‌تر دارد. این پارک کوچک‌تر، پیوند عمیقی با جامعه مهاجران اسپانیایی دارد که پس از جنگ داخلی اسپانیا به مکزیک پناه آوردند. یادبود پرزیدنت لازارو کاردناس در این پارک، با فرم یک دست گشوده، نمادی از میهمان‌نوازی مکزیک و پناه دادن به روشنفکران تبعیدی است.

جاکاراندا؛ شکوفه‌های بنفشی که بهار را به تسخیر درمی‌آورند

یکی از شاعرانه‌ترین تصاویر لا کوندسا، منظره درختان جاکاراندا در فصل بهار است. از اواخر فوریه تا آوریل، خیابان‌های محله با فرشی از گلبرگ‌های بنفش پوشیده می‌شوند. این درختان که امروزه به جزئی جدایی‌ناپذیر از هویت مکزیکو سیتی تبدیل شده‌اند، در واقع بومی این سرزمین نیستند و از برزیل به اینجا آمده‌اند.

داستان ورود جاکاراندا به مکزیک با نام تاتسوگورو ماتسوموتو (Tatsugoro Matsumoto)، باغبان ژاپنی برجسته، گره خورده است. ماتسوموتو که در دوران پورفیریو دیاز وظیفه آراستن باغ‌های قصر چاپولتپک را بر عهده داشت، به دولت پیشنهاد داد که به جای درختان گیلاس ژاپنی که با اقلیم مکزیک سازگار نبودند، جاکاراندا کاشته شود. او جاکاراندا را "ساکورای قاره آمریکا" می‌نامید؛ درختی که با شکوفایی سالانه‌اش، شهر را به یک فستیوال رنگ بدل می‌کند. نفوذ این درختان در لا کوندسا به قدری زیاد است که حتی معماران بزرگی چون لوئیس باراگان (Luis Barragán) ساختمان‌های خود را حول محور یک درخت جاکاراندا طراحی کرده‌اند تا پیوند میان فضای داخلی و طبیعت بنفش بیرون حفظ شود.

روح بوهمی و میراث روشنفکری در کوچه‌های کوندسا

لا کوندسا همیشه مغناطیسی برای جذب ذهن‌های خلاق و روح‌های سرکش بوده است. از دهه 1940، این محله به پناهگاهی برای هنرمندان، نویسندگان و بازیگرانی تبدیل شد که به دنبال فضایی آزادتر از مرکز شهر تاریخی بودند. شخصیت‌هایی نظیر سالوادور الیزوندو (Salvador Elizondo)، نویسنده آوانگارد، و آگوستین لارا (Agustín Lara)، آهنگساز اسطوره‌ای بولرو، در این خیابان‌ها زندگی و خلق کرده‌اند.

کانون‌های ادبی و هنری مدرن

امروزه میراث بوهمی محله در قالب کتابفروشی‌ها و مراکز فرهنگی مدرن بازتعریف شده است. مرکز فرهنگی "بلا اپوکا" (Centro Cultural Bella Época) که زمانی سینما لیدو بود، امروزه میزبان یکی از بزرگ‌ترین کتابفروشی‌های آمریکای لاتین، "روزاریو کاستیانوس"، است. این فضا با طراحی سقف شیشه‌ای و قفسه‌های بی‌پایان کتاب، پاتوق اصلی روشنفکران معاصر و دانشجویان هنر است. همچنین "خانه شاعر" (Casa del Poeta) که در نزدیکی پارک اسپانیا واقع شده، فضایی برای بزرگداشت میراث شعری مکزیک و برگزاری کارگاه‌های ادبی فراهم آورده است.

در لا کوندسا، هنر بخشی از زندگی روزمره است. از گالری‌های مستقلی مانند "پاتریسیا کنده" که بر عکاسی معاصر تمرکز دارد، تا دیوارهای محله که با گرافیتی‌های هنرمندانی چون پائولا دلفین آراسته شده‌اند، همگی نشان‌دهنده زنده بودن روح خلاقیت در این منطقه هستند.

پارادوکس زلزله؛ از تخریب تا نوزایی خلاق

تاریخ معاصر لا کوندسا را نمی‌توان بدون اشاره به زلزله‌های ویرانگر درک کرد. زلزله سال 1985 مکزیکو سیتی، ضربه مهلکی به این محله وارد کرد. بسیاری از ساختمان‌های قدیمی تخریب شدند و ساکنان ثروتمند به مناطق امن‌تری مانند پولانکو نقل مکان کردند. این تخلیه ناگهانی منجر به سقوط قیمت املاک و متروکه شدن بسیاری از عمارت‌های آرت دکو گردید.

اما همین فاجعه، بستر ساز یک "نوزایی" (Renaissance) غیرمنتظره شد. قیمت‌های پایین اجاره در دهه 90، موج جدیدی از جوانان، طراحان و کارآفرینان را به محله کشاند. آن‌ها ساختمان‌های آسیب‌دیده را به استودیوهای طراحی، کافه‌های دنج و بوتیک‌هتل‌های شیک تبدیل کردند. زلزله سال 2017 بار دیگر تاب‌آوری محله را به چالش کشید، اما این بار "حس جامعه" (Sense of Community) به قدری قوی بود که فضاهای عمومی محله بلافاصله به کانون‌های همبستگی و بازسازی تبدیل شدند.

در جدول زیر، تأثیرات دوگانه زلزله بر ساختار محله تحلیل شده است:

اشرافی‌سازی و چالش حفظ اصالت در عصر مدرن

در سال‌های اخیر، لا کوندسا با پدیده "اشرافی‌سازی" (Gentrification) دست و پنجه نرم می‌کند. سیاست‌های دولتی نظیر "باندو دوس" (Bando Dos) که در اوایل دهه 2000 برای بازگرداندن جمعیت به مرکز شهر تدوین شد، باعث سرازیر شدن سرمایه‌های کلان به این منطقه گردید. اگرچه این امر منجر به بهبود زیرساخت‌ها، بازسازی بناهای تاریخی و افزایش امنیت شده، اما هزینه‌های زندگی را به شدت بالا برده است.

بسیاری از کسب‌وکارهای سنتی و خانوادگی جای خود را به شعبه‌های برندهای جهانی و کافه‌های گران‌قیمت داده‌اند. با این حال، کوندسا همچنان تلاش می‌کند تا روح "محله" (Barrio) بودن خود را حفظ کند. تداوم فعالیت بازارهایی چون "بازار میچوآکان" (Mercado Michoacán)، جایی که هنوز هم می‌توان بهترین تاکوهای خیابانی و محصولات تازه محلی را یافت، نشان‌دهنده مقاومت هویت محلی در برابر یکسان‌سازی جهانی است.

فرهنگ قهوه و زیست شبانه؛ ریتم آرام زندگی در کلان‌شهر

زندگی در لا کوندسا با ریتم متفاوتی نسبت به سایر نقاط مکزیکو سیتی جریان دارد. صبح‌ها با عطر قهوه تازه‌دم در کافه‌های پیاده‌رو آغاز می‌شود؛ جایی که لپ‌تاپ‌ها و کتاب‌ها بخشی از دکوراسیون میزها هستند. "کافه چیکیتو" (Chiquitito Café) و "کاکوروچو" (Cucurucho) نمونه‌هایی از فرهنگ قهوه تخصصی هستند که به جای سرعت، بر کیفیت و تعاملات انسانی تمرکز دارند.

با فرارسیدن شب، نورهای ملایم و موسیقی جاز از بارهایی نظیر "لا کلاندستینا" (La Clandestina) که متخصص در نوشیدنی‌های سنتی مکزیکی است، فضا را دگرگون می‌کند. زیست شبانه در کوندسا بر خلاف مناطق شلوغ‌تر، بیشتر حول محور گفتگو و تجربه‌های حسی می‌چرخد. حضور بوتیک‌هتل‌هایی نظیر "کوندسا دی‌اف" (Condesa DF) که در یک ساختمان تاریخی سال 1928 واقع شده، تلفیقی از طراحی مینیمال مدرن با شکوه معماری کلاسیک را برای مسافران فراهم آورده است.

کوندسا به عنوان یک مانیفست شهری برای آینده

لا کوندسا تنها یک محله نیست؛ بلکه یک الگو برای شهرهای آینده است که به دنبال بازگشت به مقیاس انسانی هستند. در جهانی که شهرها به تسخیر خودروها و آسمان‌خراش‌های بی‌روح درآمده‌اند، لا کوندسا با حفظ پیاده‌راه‌های مشجر، پارک‌های سرزنده و معماری باهویت، نشان می‌دهد که می‌توان مدرن بود اما ریشه‌ها را فراموش نکرد.

این محله، از دوران کنتس میراوال تا عصر هنرمندان دیجیتال امروزی، همواره توانسته است خود را بازسازی کند. راز بقای لا کوندسا در "تاب‌آوری فرهنگی" آن نهفته است؛ توانایی تبدیل ویرانه‌های زلزله به گالری‌های هنری و تبدیل یک پیست اسب‌دوانی قدیمی به زیباترین بلوار پیاده‌روی جهان. برای هر کسی که به دنبال درک قلب تپنده و بوهمی مکزیکو سیتی است، قدم زدن در زیر سایه جاکاراندای خیابان آمستردام، نه یک گشت‌وگذار توریستی، بلکه سفری به لایه‌های عمیق تمدن و هنر در یکی از شگفت‌انگیزترین شهرهای جهان است.